Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng gắn chặt với các tiêu chuẩn phát triển bền vững, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đang đứng trước một vấn đề kinh tế mới mang tính bước ngoặt: Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU).
Sức ép mới từ thương mại xanh
CBAM là chính sách do EU triển khai nhằm đánh thuế carbon đối với các sản phẩm nhập khẩu có cường độ phát thải cao, như thép, xi măng, nhôm, phân bón và điện. Mục tiêu của cơ chế này là ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” – khi các doanh nghiệp di chuyển sản xuất sang các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn.
Đối với Việt Nam, EU hiện là một trong những thị trường xuất khẩu lớn và quan trọng, đặc biệt sau khi Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực. Việc áp dụng CBAM vì vậy không chỉ là vấn đề môi trường, mà đã trở thành bài toán kinh tế xuất nhập khẩu cấp bách.
Tác động trực tiếp đến doanh nghiệp xuất khẩu
Các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực thép, nhôm và vật liệu xây dựng sẽ chịu tác động rõ rệt nhất. Nếu không kiểm soát và chứng minh được lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất, hàng hóa xuất khẩu sang EU có thể phải chịu chi phí bổ sung đáng kể, làm giảm sức cạnh tranh về giá.
Không chỉ chi phí tăng, CBAM còn đặt ra yêu cầu cao về minh bạch dữ liệu, buộc doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh phát thải – những yếu tố vốn còn khá mới mẻ đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam.
Thách thức song hành với cơ hội tái cấu trúc
Dù tạo ra sức ép lớn trong ngắn hạn, CBAM cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng bền vững hơn. Doanh nghiệp nào sớm chuyển đổi sang công nghệ xanh, sử dụng năng lượng tái tạo và tối ưu chuỗi cung ứng sẽ có lợi thế lâu dài không chỉ tại EU mà cả các thị trường phát triển khác.
Về phía Nhà nước, vấn đề đặt ra là cần sớm hoàn thiện khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi, từ tài chính xanh, đào tạo nhân lực đến xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia tương thích với quốc tế.
Hướng đi cho xuất nhập khẩu Việt Nam
CBAM cho thấy một xu thế rõ ràng: thương mại quốc tế đang chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng mức độ bền vững. Trong bối cảnh đó, xuất nhập khẩu Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế lao động và giá thành thấp, mà cần chuyển mình theo mô hình tăng trưởng xanh.
Nếu tận dụng tốt giai đoạn chuyển tiếp hiện nay, Việt Nam không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực từ CBAM mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và hội nhập sâu rộng.
